Sosyal Fobi (Sosyal Kaygı): Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

Bir toplantıda söz almak, bir yemekte yeni insanlarla tanışmak ya da kalabalık bir ortamda yürümek… Çoğumuz bu anlarda biraz gerilebiliriz. Ancak bu kaygı o kadar yoğunsa ki kişi bu durumlardan kaçınmaya başlıyor ve hayatı daralıyorsa, söz konusu olan sosyal fobi olabilir.

Sosyal fobi nedir?

Sosyal fobi, tıbbi adıyla sosyal kaygı bozukluğu, kişinin başkaları tarafından değerlendirilebileceği durumlarda yoğun ve sürekli bir korku yaşamasıdır. Temelde “Rezil olacağım, beni yetersiz bulacaklar, kaygılı olduğumu fark edecekler” korkusu vardır. Toplumda en sık görülen kaygı bozukluklarından biridir ve genellikle ergenlik döneminde başlar.

Sosyal fobi belirtileri

Duygusal ve düşünsel belirtiler

• Sosyal ortamlardan günler öncesinden kaygı duymak
• Başkalarının sizi olumsuz değerlendireceğine dair yoğun düşünceler
• Konuşurken “saçma bir şey söyleyeceğim” korkusu
• Bir sosyal etkileşimden sonra saatlerce yaşananları zihinde tekrar etmek

Bedensel belirtiler

• Yüz kızarması, terleme, titreme
• Kalp çarpıntısı, nefes darlığı
• Ses titremesi, ağız kuruluğu
• Mide bulantısı

Davranışsal belirtiler

• Topluluk önünde konuşma, telefonla arama gibi durumlardan kaçınmak
• Göz temasından kaçınmak
• Ortamlarda “güvenlik davranışları” kullanmak (telefonla ilgilenmek, köşede durmak, önceden cümle prova etmek)

Sosyal fobi ile utangaçlık arasındaki fark

Utangaçlık bir kişilik özelliğidir ve çoğu zaman yaşamı ciddi biçimde kısıtlamaz. Sosyal fobide ise kaygı o kadar yoğundur ki kişi okulunu, işini, arkadaşlıklarını ya da romantik ilişkilerini etkileyecek düzeyde kaçınma davranışı gösterir. Belirtilerin en az altı ay sürmesi ve günlük yaşamı belirgin biçimde etkilemesi, tanıda önemli ölçütlerdendir.

Sosyal fobinin nedenleri

Sosyal kaygının tek bir nedeni yoktur. Genetik yatkınlık, eleştirel ya da aşırı koruyucu bir aile ortamı, zorbalık ya da aşağılanma deneyimleri ve olumsuz düşünce kalıpları birlikte rol oynar.

Sosyal fobi tedavisi

Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT), sosyal fobi tedavisinde etkinliği en çok araştırılmış yöntemdir. Terapide:

1. Kaygıyı besleyen otomatik düşünceler fark edilir ve gerçekçi biçimde sınanır.
2. Güvenlik davranışları azaltılır.
3. Kaçınılan durumlarla kademeli olarak yüzleşilir (maruz bırakma).
4. Dikkatin kendinden dış dünyaya yönlendirilmesi çalışılır.

Belirtiler çok yoğunsa terapiye ek olarak bir psikiyatrist tarafından ilaç tedavisi de değerlendirilebilir.

Kaçınmak kısa vadede rahatlatır, uzun vadede kaygıyı büyütür.

Online terapi sosyal fobi için uygun mu?

Evet. Sosyal kaygı yaşayan pek çok kişi için terapiye başlamak bile zorlayıcı olabilir. Online terapi, ilk adımı kendi güvenli alanınızdan atmanızı sağlar. İlerleyen aşamalarda gerçek hayattaki maruz bırakma çalışmaları birlikte planlanır.

Sosyal ortamlarda yaşadığınız kaygı hayatınızı kısıtlıyorsa, telefon ya da WhatsApp üzerinden bana ulaşabilirsiniz.